Bản Văn Chầu Bà Thác Bờ - Bản 1: Công Đức & Uy Linh Sự Tích
Bản văn này tập trung ca ngợi công đức luyện thuốc cứu người, khai hoang mở lối, giữ gìn thanh bình cõi biên cương và uy linh của Chầu Bà tại xứ Mường Hòa Bình.
Ai lên tới Thung Nai, Đà Bắc
Ngược sông Đà bến ngọc lung linh.
Ai lên lễ Mẫu Hòa Bình,
Chợ Bờ Hang Miếng, thác ghềnh cheo leo.
Chợ Phương Lâm sớm chiều đông đúc
Đội ngư phường độc mộc bán buôn
Chuông đền văng vẳng sớm hôm
Xa nghe tiếng hú gọi hồn rừng ngang.
Danh Chầu thác sơn trang lừng lẫy
Danh Chầu thác sơn trang lừng lẫy
Đất Hòa Bình đã dậy oai linh
Nửa đêm giờ tý hiện hình,
Áo pha màu tuyết bên mình túi dao.
Thường vượt suối băng đèo hái thuốc
Thường vượt suối băng đèo hái thuốc
Luyện một bầu tiên dược hồi sinh
Nức danh Chầu Thác Hòa Bình
Vì đời đem lại tuổi xuân cho đồng.
Gieo lúa mạch ngô khai sắn đỗ
Gieo lúa mạch ngô khai sắn đỗ
Cho người đời trăm hộ yên vui
Non tiên cảnh vật xa vời
Cô tiên Chầu Thác vốn người sơn trang.
Đã bao lần khai hoang mở lối
Đã bao lần khai hoang mở lối
Giúp dân lành sớm tối lên công
Bao năm đục núi khơi dòng
Đem nguồn nước ngọt ấm lòng dân sinh.
Tuổi đôi tám xuân xanh vừa độ
Tuổi đôi tám xuân xanh vừa độ
Tài lược thao văn võ kiếm cung
So bề: ngôn, hạnh, công dung
Trừ gian dẹp loạn khắp vùng biên cương.
Đức nhân hiếu đôi đường vẹn cả
Đức nhân hiếu đôi đường vẹn cả
Nguyện vì đời một dạ đinh ninh
Vì đời đem lại thanh bình
Cho cây chắc rễ cho cành nở hoa.
Tay tô điểm sơn hà cẩm tú
Tay tô điểm sơn hà cẩm tú
Cứu muôn người trăm họ an vui
Gương xưa còn để cho đời
Tấm gương chầu Thác muôn đời noi theo.
Đường nhân sự hiểm nghèo đã trải
Đường nhân sự hiểm nghèo đã trải
Nhẹ gót hài trở lại sơn trung
Phép mầu lục trí thần thông
Lánh đường lục đạo thoát vòng tử sinh.
Dẫu sự tích văn trình một bản
Dẫu sự tích văn trình một bản
Thính Chầu bà chứng giáng lai lâm
Chữ rằng Thần giáng lưu ân
Chầu Bà lưu phúc thiên xuân thọ trường.
Bản Văn Chầu Bà Thác Bờ - Bản 2: Phong Cảnh Thiên Nhiên & Cõi Tiên Bờ Sông Đà
Bản văn thứ hai khắc họa bức tranh thiên nhiên nên thơ, núi rừng Hòa Bình hùng vĩ cùng nhịp sống thanh bình của nhân dân vùng bản Mường Thung Nai, Kim Bôi, Suối Rút.
Thanh nhàn dạo khắp nơi nơi
Nay đà Suối Rút, Kim Bôi, Hòa Bình
Núi ngũ nhạc rừng xanh mở lối
Qua Lương Sơn thắng tới Dốc Kun.
Non cao khuất khúc dặm trường
Non cao khuất khúc dặm trường
Dân cư vắng vẻ xóm làng lơ thơ
Trâu gõ mõ tiếng gà cục tác
Vượn ru con tha thiết đêm thâu.
Chim Công múa quạt bên lầu
Chim Công múa quạt bên lầu
Những chim khảm khắc về chầu ca vang
Bên sườn núi nhà sàn mấy lớp
Cầu thang mây nhẹ gót rung rinh.
Tắc kè dong dả cầm canh
Tắc kè dong dả cầm canh
Đàn ong lấy mật lượn quanh bản mường
Dưới chân núi măng giang măng lứa
Cùng măng tre nấm mọc thơm bay.
Khế chua sung chát gừng cay
Khế chua sung chát gừng cay
Bí ngô mướp đắng ngô khoai lạc vừng
Tiều hớn hở băng rừng đốn củi
Dưới sông Đà vịt lội nhấp nhô.
Ai lên cảnh đẹp Thác Bờ
Ai lên cảnh đẹp Thác Bờ
Trước non sông núi đền thờ trang nghiêm
Vách núi nghiêng bên hồ nước chảy
Danh Chầu Bà vang dậy bốn phương.
Thung Nai bản ấp họ Mường
Thung Nai bản ấp họ Mường
Nhà sàn ven suối có đường lên non
Tiếng chim non véo von đầu núi
Con đường mòn thẳng lối ra sông.
Say say vò rượu cay nồng
Say say vò rượu cay nồng
Bập bùng ánh lửa tiếng cồng tiếng chiêng
Thượng đệ tử án tiền tấu đối
Lập đàn tràng sám hối cửa thiêng.
Thỉnh Chầu trắc giáng bản đền
Thỉnh Chầu trắc giáng bản đền
Khuông phù đệ tử thiên niên thọ trường.
Bản Văn Chầu Bà Thác Bờ - Bản 3: Dung Nhan Nữ Thần & Hành Trình Ngao Du
Bản văn thứ ba tập trung miêu tả nét đẹp thanh tú, đài các của Chầu Bà trong trang phục người Mường truyền thống cùng hành trình chèo thuyền rồng thưởng ngoạn cảnh đẹp sông Đà.
Vầng nhật nguyệt đêm ngày soi tỏ
Cảnh Thác Bờ rực rỡ càn khôn
Lô xô đá mọc đầu nguồn
Khen ai khéo tạo thác luồng chơi vơi.
Cảnh Thác Bờ là nơi thánh tích
Cảnh Thác Bờ là nơi thánh tích
Lập đền thờ thanh lịch xiết bao
Sông Đà nước chảy rì rào
Sau đền đá mọc thấp cao mấy tầng.
Cảnh thanh tiên thiều quan soi tỏ
Cảnh thanh tiên thiều quan soi tỏ
Chầu Thác Bờ tiên nữ giáng sinh
Họ Mường áo trắng đai xanh
Lưng đeo xà tích bên mình túi dao quai.
Đôi mắt phượng hoa cài trâm giắt
Đôi mắt phượng hoa cài trâm giắt
Vầng trán xinh vẻ mặt càng tươi
Môi son nở đóa hoa cười
Thanh tân lịch sự nét ngời thu ba.
Tóc rườm rà rẽ đôi cánh phượng
Tóc rườm rà rẽ đôi cánh phượng
Nét cong cong uốn lượn đường tơ
Xinh xinh để liễu thẫn thờ
Người xinh thời cảnh Thác Bờ thêm xinh.
Thú hữu tình rong chơi các ngả
Thú hữu tình rong chơi các ngả
Bước ngao du khắp cả non cao Mường Bi,
Mường Nậm, phố Sào Trồng Mâm,
Yên Lịch lại vào Kim Bôi.
Chiếc thuyền rồng chèo chơi bến ngọc
Chiếc thuyền rồng chèo chơi bến ngọc
Dọc sông Đà dạo khắp suối khe
Hang Miếng, Suối Rút chèo về
Ngược xuôi xuôi ngược thuyền về động tiên.
Các bản văn Chầu Bà Thác Bờ không chỉ thể hiện giá trị nghệ thuật thơ ca dân gian độc đáo mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc:
3 bản văn Bà Chúa Thác Bờ trên đây là di sản văn hóa phi vật thể quý báu của tín ngưỡng thờ Mẫu. Việc lưu giữ và truyền tụng những lời văn này chính là cách chúng ta bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến công đức của các bậc tiền nhân.
